Na een reeks buitenlandse reizen heeft premier Rob Jetten gelukkig ook nog tijd vrij kunnen maken voor een spoedoverleg over de escalerende asielcrisis in Nederland.

Terwijl de onvrede in het land overslaat in steeds groter wordende protesten, kiest het kabinet er niet voor om de instroom in te dammen.

In plaats van de instroom in te dammen of te stoppen worden er 'vliegende teams' opgericht om gemeenten te helpen asielzoekers te huisvesten—zelfs als dat indruist tegen de wens van de lokale bevolking.

Ondertussen waarschuwen experts voor een nieuwe, maatschappij-ontwrichtende opstopping in Ter Apel.

De afgelopen week verbleef premier Jetten in het Caribische deel van het Koninkrijk, waarna hij in het weekend de Indiase premier Narendra Modi ontving.

De kritiek dat hij door deze snoepreisjes en agenda-punten afwezig was tijdens de recente geweldsuitbarstingen bij anti-azc-protesten, probeerde hij na afloop van het spoedoverleg in het Catshuis te pareren. Jetten stelde dat hij vanaf de eilanden al telefonisch contact had met burgemeesters en politie.

Het resultaat van het spoedoverleg met ministers Van den Brink (Asiel), Van Weel (Justitie) en Heerma (Binnenlandse Zaken) is echter niet een plan om de instroom te beperken, maar een strategie om de opvang erdoorheen te drukken.

Het kabinet zet vol in op de omstreden Spreidingswet om asielzoekers over het land te verdelen. Om dit te realiseren, kondigt Jetten de komst van een 'vliegend team' van experts aan. Dit team moet met name kleinere gemeenten gaan ondersteunen bij het inrichten van opvanglocaties en het organiseren van buurtinspraak.

In de praktijk dienen deze teams om gemeenten die de hakken in het zand zetten over de streep te trekken en de opvang van asielzoekers lokaal te realiseren, gesteund door de wettelijke dwangmiddelen die de Spreidingswet biedt. VNG-voorzitter Sharon Dijksma reageerde tevreden en stelde dat het kabinet hiermee ferm achter de lokale bestuurders staat die de wet uitvoeren.

De urgentie van het overleg werd pijnlijk duidelijk door de recente gebeurtenissen in onder andere IJsselstein, Apeldoorn en Loosdrecht. In die laatste plaats ontaardde de woede over een geplande noodopvang in brandstichting en confrontaties met de politie. Hoewel Jetten het geweld tegen hulpverleners "volstrekt onacceptabel" noemde, erkende hij dat het wantrouwen diep zit:

„Mensen die chagrijnig zijn over het asielbeleid horen al jaren dat het beter wordt, maar zien geen concrete stappen.”

Ter Apel, sluitpoort van Nederland en vrees voor totale chaos vanaf juni.

Terwijl het kabinet zich focust op het spreiden van asielzoekers, dreigt de bron van de keten vanaf volgende maand volledig te verstoppen. Betrokkenen binnen de asielketen luiden de noodklok over de situatie in Ter Apel vanaf 12 juni.

Vanaf die datum wordt Ter Apel het enige operationele aanmeldcentrum in Nederland.

Door de invoering van het nieuwe Europese migratiepact wijzigt het aanmeldsysteem technisch zo ingrijpend, dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) de locatie in Budel voorlopig sluit voor aanmeldingen.

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en Jaap Velema, burgemeester van de gemeente Westerwolde (waar Ter Apel onder valt), uiten grote zorgen over deze centralisatie. Waar het beleid voorheen gericht was op het ontlasten van Ter Apel om mensonterende taferelen en buitenslapers zoals in 2022 te voorkomen, zorgt deze technische omzetting nu voor het exacte tegendeel.

De asielketen dreigt door de nieuwe Europese regels op nog een ander vlak volledig vast te lopen. Om aan de nieuwe eis te voldoen dat er binnen zes maanden op een asielaanvraag beslist moet worden, gaat de IND prioriteit geven aan nieuwe aanvragen.

Dit heeft rampzalige gevolgen voor de bestaande wachtlijst van circa 50.000 asielzoekers van wie de procedure al loopt; zij moeten nog langer wachten. Het COA waarschuwt nu al dat dit binnen de azc's zal leiden tot grote onbegrip, scheve gezichten en onderlinge spanningen.

Terwijl de IND beweert dat de problemen niet liggen bij hun aanmeldproces maar bij het onvermogen van het COA om mensen elders in het land te dumpen, wordt steeds duidelijker dat de overheid de grip op het dossier volledig kwijt is.

De bureaucratische systemen lopen aan alle kanten vast, wat leidt tot een vicieuze cirkel van maatschappelijke onrust, lokale protesten en een asielketen die op springen staat.